İpek Yolunu Yeniden Canlandırmak: Çin’in Uluslararası Politik Ekonomisi

İpek Yolunu Yeniden Canlandırmak: Çin’in Uluslararası Politik Ekonomisi

20.02.2026

Berat Börk

              Bir kuşak yol projesi Çin Halk Cumhuriyeti tarafından 2013 yılında Devlet başkanı Xi Jinping tarafından uluslararası kamuoyuna duyurulan, birçok ülkede başlıca altyapı ekonomik entegrasyon alanlarında projeler yürütülen küresel bir programdır. Programın sadece ekonomik bir projeden ziyade Çin’in küresel aktör olma yolundaki ABD’ye karşı yarıştığı bu yolda Uluslararası politik ekonomi alanında Çin’i önemli bir stratejik noktaya konumlandırmaktadır. Oluşturulan bu proje ile Çin sadece ticaretini artırmakla kalmıyor, bir kuşak yol projesi üzerinden ilişki kurduğu ülkeler üzerinde kendi hegemonyasını uygulama noktasında bir kolaylık sağlamaktadır. Ele almış olduğum bu yazının temel amacı, Bir kuşak yol projesi bağlamında Çin’in Uluslararası politik ekonomi politikalarını incelemek, ekonomi ve siyaset kesişiminde hedeflerine nasıl ulaştığını ele alacağım. Uluslararası Politik Ekonomi (IPE) sosyal inşaacılık perspektifi sıkılıkla kullanılan bir yaklaşımdır ekonomi ve siyasi güçlerin sadece maddi bir boyutunun olmadığının, fikirler kimliklikler yoluyla oluşturulduğunu savunur. Bir kuşak yol projesi bu açıdan analiz ettiğimizde Çin sadece ekonomik çıkarları için oluşturmadığını ABD ile savaştığı hegemonya yarışında kendi hegemonya inşasında kritik bir araç olarak bir kuşak yol projesini kullandığını görebiliriz. Şangay İş birliği Örgütü’nün (SCO) internet sitesinde genel bilgiler kısmında yer alan bu madde; “Yeni demokratik, adil ve akılcı uluslararası siyasi ve ekonomik bir uluslararası düzeni teşvik etmek.” Çin’in bu bağlamda bir kuşak yol projesinin hedeflediği kazanımlar dışında uluslararası sistemi, var olan normları yeniden tasarlamayı hedeflediğini açıkça belirtmektedir. Çin’in yükselen gücünü ve küresel etkisini nesnel bir şekilde analiz edebilmek için ekonomik rolünü, politik ve ideolojik gibi araçların tümünü ele alarak incelemek gerekmektedir. Bir kuşak yol projesi, Çin’in sadece ekonomik büyüme kapasitesini arttırmaya yönelik bir projeden öte uluslararası sistemdeki rolünü yeniden şekillendirerek çok katmanlı bir stratejik hamledir. Uluslararası politik ekonomi açısından analiz etmemiz gerekirse bir kuşak yol projesi ekonomik ve politik hedeflerin bütünleşerek tek tip bir hedef olarak çok katmanlı stratejik bir plan olarak bilinçli bir şekilde oluşturulmuş proje olduğunu analiz edildiğinde karşıma çıkmaktadır. Sosyal İnşacılık bakış açısı projenin maddi boyutlarından öte norm, söylem inşası, kimlik inşası yolları ile proje yoluyla ilişki kurduğu ülkelerde hegemonyasını kolaylıkla inşa edebilme yolunu bulmaktadır. Bu proje vasıtasıyla “win-win mantığıyla” küresel sisteme karşı kendi oluşturmuş olduğu düzeni meşrulaştırmayı amaçlamaktadır. Bu açıdan Çin’in yükselen güç imajının kurumsallaştığını da görebilmekteyiz, Sonuç olarak genel bir toparlama yapacak olursak Çin’in bir kuşak yol projesi üzerin uluslararası politik ekonomisi bağımlılık ilişkisi etrafında şekillenen küresel düzeni yeniden tasarlamaya yönelik kritik öneme sahip bir araçtır. Projeyi yalnızca ekonomi temelli oluşturulduğunun dışında küresel düzeni yeniden tasarlamayı amaçlayan bir araç olduğunu göz önüne alarak analiz ve değerlendirmelerimizi bu açıdan yapmamız gerekmektedir.

Kaynakça

Tokatlı, S. G. (2023). ÇİN’İN KUŞAK VE YOL GİRİŞİMİNİN ULUSLARARASI EKONOMİ POLİTİĞİ. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 41, 283-302. https://doi.org/10.18092/ulikidince.1313218

Shanghai Cooperation Organization. (t.y.). About SCO. http://eng.sectsco.org/about_sco/

BBC News. (2017, 14 Mayıs). What is China’s Belt and Road Initiative? BBC News. https://www.bbc.com/news/world-asia-40725305

The Economist. (2018, 26 Temmuz). The new Silk Road and the threat to the liberal order. The Economist.

Chang, H.-J. (2019). Kicking away the ladder: Development strategy in historical perspective. Anthem Press.